Chiếc áo người du tử

Mẹ may từng dấu đỏ
Trên áo người đi xa
Sợ lòng con non dạ
Áo lẫm đời người ta.

Con chinh thân hồ hải
Sờn áo vải năm xưa
Nhờ đường kim mẹ nhặt
Nắng mưa chẳng rách lòng.

Có những ngày long đong
Áo yên nằm trong tủ
Một chiều thu trở gió
Vải xưa thấm lệ ròng.

Con lặng nhìn mũi chỉ
Màu son đã bạc rồi
Nhưng vẫn còn in rõ
Chiều hôm dáng mẹ ngồi.

Mẹ ơi…

Phận đời du tử lênh đênh,
Lòng con tấc cỏ sao đền ba xuân ?

Jochiwon, tháng Chín năm 2017 (Vu Lan, năm Đinh Dậu)
Trí Như cảm tác khi đọc bài thơ Du tử ngâm của Mạnh Giao qua lời bình của Nguyễn Văn Chánh.

[…]

Xuống tới thơ Đường, trong số gần 50 ngàn bài thơ do người đời Thanh sưu tập trong bộ Toàn Đường thi, dường như chỉ có bài “Du tử ngâm” của Mạnh Giao (751-814) là được biết tới nhiều nhất. Bài thơ chỉ có 6 câu đơn giản, nhưng cũng là bài thơ hay nhất từ trước tới nay mô tả tấm lòng người mẹ:

Từ mẫu thủ trung tuyến,
Du tử thân thượng y.
Lâm hành mật mật phùng,

Ý khủng trì trì quy.
Thùy ngôn thốn thảo tâm,

Báo đắc tam xuân huy?

Tên bài thơ có nghĩa “Khúc ngâm của người du tử”, mà cụ Trần Trọng Kim còn dịch “Bài hát người con đi xa”:

Mẹ từ sợi chỉ trong tay,
Trên mình du tử áo may vội vàng.
Sắp đi mũi chỉ kỹ càng,
Sợ con đi đó, nhỡ nhàng trễ lâu.
Chút lòng tấc cỏ dễ đâu,
Bóng ba xuân đáp ơn sâu cho vừa.

Hai câu “Lâm hành mật mật phùng/ Ý khủng trì trì quy” (Khi con sắp ra đi mẹ may nhặt mũi kim, trong ý sợ rằng con sẽ lâu về) nói lên một cách cảm động tâm ý sâu xa của bà mẹ với tấm lòng trìu mến thiết tha lo cho con trẻ trên bước đường tha phương lưu lạc.

Riêng hai câu cuối, “Thùy ngôn thốn thảo tâm/ Báo đắc tam xuân huy?”, ví lòng người mẹ hiền với ánh nắng dịu dàng của tiết ba xuân, mà người hiếu tử chẳng biết phải báo đáp sao cho vừa.

Đây là bài thơ hay trong số ít ỏi những bài thơ Đường ca tụng tấm lòng người mẹ. Lời lẽ giản dị, chân thật, dễ hiểu, vì phát xuất từ trái tim chân thật.

Được biết, Mạnh Giao nhà nghèo nhưng được mẹ hy sinh, chăm lo nuôi nấng cho đến lúc thành tài. Khi được làm quan muộn màng ở tuổi 50, ông đã vội đón mẹ về chung sống với mình. Tác giả đã sáng tác bài thơ  trong bối cảnh đón mẹ lên Lật Dương như lời chú giải của ông: “Nghênh mẫu Lật Dương tác” (Làm khi đón mẹ đến Lật Dương).

__trích Nguyễn Văn Chánh, Người Mẹ Trong Văn Chương Cổ Điển Trung Quốc